سطوح تنظیم بیان ژن در یوکاریوت ها

 سوال شده است که منظور از سطوح تنظیم بیان ژن در یوکاریوتها چیست و مثلا تنظیم قبل از رونویسی و هنگام رونویسی چه تفاوتی با هم دارند؟

پاسخ : شرح کامل سطوح تنظیم بیان ژن در پروکاریوتها و یوکاریوتها را میتوان در کتابهای بیولوژی سولومون جلد2 وبیولوژی کمپبل جلد1 که توسط گروه مترجمین خانه زیست شناسی ترجمه شده است یافت . ولی به اختصار سطوح تنظیم بیان ژن دریوکاریوتها عبارتند از:

1- قبل از رونویسی : منظور مکانیسم هایی نظیر فشردگی DNA و متیلاسیون  DNA است که اجازه دسترسی به ماشین رونویسی را نمی دهند . مثلا هتروکروماتین بعلت فشردگی رونویسی نمی شود.

2- هنگام رونویسی: سطح اصلی تنظیم بیان ژن است و منظور همان تنظیم بیان ژن توسط عوامل رونویسی و افزاینده است که شرح آن در کتاب درسی آمده است.

3- بعد از رونویسی : منظور از این سطح تغییراتی است که در هسته سلولهای یوکاریوتی بر روی RNA اولیه اعمال می شود از قبیل پیرایش RNA و پیرایش های متفاوت اگزون های mRNA که سبب تولید پروتئین های متفاوت از همان mRNA می شود و همچنین کنترل میزان دسترسی  mRNA بالغ به منافذ هسته و انتقال آن به سیتوپلاسم است.

4- هنگام ترجمه : کنترل در این سطح تعیین می کند که یک مولکول mRNA چه قدر و چه مدت در سیتوپلاسم ترجمه شود . به عنوان مثال نیمه عمر بعضی از مولکول های mRNA در باکتریها حدود 2 دقیقه و در یوکاریوتها به چندین ساعت می رسد . همچنین بعضی از مولکول های mRNA بسیار سریعتر از انواع دیگر توسط ریبوزوم شناسایی و ترجمه می شوند.

5- بعد از ترجمه : منظور تغییراتی است که بر روی محصول پروتئینی یک ژن اعمال می شود تا آن پروتئین به صورت فعال ویا غیر فعال در آید به عنوان مثال تغییراتی نظیر حذف قسمتی از زنجیره پلی پپتیدی برای فعال سازی آن ( مثل انسولین ) ویا اضافه کردن گروهای فسفات به آنها برای فعال یا غیر فعال کردن آنها نمونه هایی از تنظیم بیان ژن در سطح پس از ترجمه است.