سلولهایی با دیواره های ضخیم و اغلب چوبی شده ، که نقش اصلی آنها استحکام بخشیدن به گیاه است . یاخته های اسکلرانشیمی در سن بلوغ اغلب فاقد پروتوپلاست زنده اند . این ویژگی همراه با دیواره پسین سبب تمایز آن از بافتهای پارانشیمی و کلانشیمی می شود. یاخته های اسکلرانشیم بیشتر کیفیت الاستیکی ( کشندگی و ارتجاع ) دارند تا کیفیت پلاستیکی ( شکل پذیری ) . این یاخته ها در شکل و ساختمان و منشاء متفاوتند . معمولا یاخته های اسکلرانشیمی با ضخیم شدن تدریجی غشای اسکلتی و تبدیل آن به مواد چربی (Lignin ) به وجود می آیند. این عمل را لیگنی فیکاسیون ( Lignification ) می نامند. این یاخته ها در آغاز زنده و به تریج که اسکلریدی و فیبری می شوندهسته خود را از دست می دهندو فضایی درون یاخته به نام لومن ، با انشعابات کانالی ایجاد می شود. در این صورت پروتوپلاسم یاخته غیر زنده است. بافت اسکلرانشیم از نظر شکل و ساختار به دو نوع تقسیم می شود :

     1- فیبرها (Fibres )                                     2- اسکلرید ( Sclereids ) 

    فیبرها معمولا یاخته طویل و بلندو استوانه ای  است که طول آنها چندین برابر عرضشان است ومنشاء مریستمی دارند در حالیکه اسکلریدها معمولا یاخته هایی کوتاه و کم وبیش ایزودیامتریک ( طول و عرض برابر)  هستد. اسکلریدها معمولا در سطوح جانبی دارای منافذ گردی هستند که منتهی به کانال هایی در درون یاخته که منشعب نیز هستند می شوند. این ساختمان در نتیجه ضخیم شدن دیواره ی ثانوی یاخته به وجود می آید.

فیبر ها : در قسمتهای مختلف گیاه یافت می شود. در دولپه ایها فیبر در بین دستجات آوندی بصورت فیبر آبکشی و فیبر چوبی وجود دارد. در تک لپه ایها اطراف دستجات آوندی را فیبرها کاملا احاطه نموده و یا اینکه در یک طرف و یا دو طرف دستجات آوندی قرار گرفته اند که به آنها bundle cups  گویند. سلولهای فیبری معمولا طویل و دیواره ثانویه نسبتا ضخیم شده ای دارند. فیبر یاخته ای دراز و دارای دو انتهای باریک است و ندرتا با انتهای گرد و یا اندکی منشعب ( شاهدانه ، گنه گنه ) دیده می شود. دیواره فیبرها در نتیجه تولید لیگنین ضخیم و چوبی می گردد. و فضایی را در مرکز یاخته به وجود می آورد . گاهی دیواره به اندازه ای ضخیم می شود که همه حفره میانی را پر می کند. دیواره فیبر همیشه چوبی نیست . فیبرهایی وجود دارند که دیواره آنها سلولزی باقی می ماند ، مانند کتان. فیبرها عموما قابلیت ارتجاع دارند و ممکن است به صورت نوارهای جدا از هم ، یا به صورت استواه در بخش پوستی ساقه و یا به حالت غلاف یا کلاهک همراه با دستجات آوندی وجود داشته باشند. اگر فیبرها به صورت غلاف دور دستجات آوندی قرار گیرد ، در این حالت غلاف آوندی (  bundle sheat ) نامیده می شود.این نوع فیبرها در نهاندانگان فراوان دیده می شود ولی در بازدانگان و نهانزادان بسیار نادر است یاخته های فیبری ممکن است در داخل بافت چوبی و آبکشی قرار گیرند که در این صورت فیبر چوبی و فیبر آبکشی نامیده می شوند.

شکل و طول یاخته های فیبری : یاخته هایی هستند باریک و کشیده که در دو طرف نوک تیز شده و مواقعی منشعب در یک انتها یا دوانتها دیده می شود. طول یاخته فیبری در گیاه شاهدانه ( Cannabis ) بین 5/0 تا 5/5 سانتی متر و در کتان بین 9/6 – 8/0 سانتی متر و در گیاهی با نام تجاری رامی ( Ramie ) و نام علمی ( Boehmeria nivea  ) از خانواده گزنه ها به 55 سانتی متر می رسد.

یاخته ای فیبری از تحول و تکامل پرو کامبیوم ، کامبیوم و مریستم بنیادی ( زمینه ای ) و حتی ممکن است از پروتودرم نتیجه شود. در انواعی از شبه گندمیان ( Cyperaceae ) ، در بساری از دولپه ها از پارانشیم نیز ممکن است ایجاد شود ، مثلا از پروتو فلوئم .

تقسیم بندی یاخته های فیبری:

یاخته های فیبری را بر اساس محل قرار گرفتن آنها در پیکر گیاه به دو دسته تقسیم می کنندکه عبارتند از :

1- فیبرهای چوبی Xylary fibers :

از همان مریستمی منشاء می گیرد که دیگر عناصر چوبی به وجود می آیند. آنها را بر اساس ضخامت دیواره ، نوع و تعداد منافذ به دو گروه تقسیم می کنند که عبارتند از :

الف ) لیبریفورم  Libriform fiber : از تراکئیدها بلندتر ، دیواره ضخیم تر و منافذ ساده دارند.

ب ) فیبر تراکئید : حد واسط تراکئید و لیبریفورم ، دیواره نازکتر از لیبریفورم و ضخیم تر از تراکئید ، منافذ  از نوع سقف دار است اما اتاقک آنها کوچکتر است.

2- فیبرهای خارج بافت چوبی  exter xylary fibers:

در محل هایی غیر از محل عناصر چوبی در پیکر گیاه تشکیل می شوند، مثلا در بخش پوستی یا در مجاورت عناصر آبکشی.

مصارف اقتصادی فیبرها :

فیبرهای تجارتی به دو دسته تقسیم می شوند:

1-     فیبرهای سخت که دارای محتویات لیگنینی زیادی در دیواره ها و یک بافت سخت می باشند و از تک لپه ها به دست می آیند ، مثلا فیبرهای آگاو بخصوص Agave sisalana و موز

2-     فیبرهای نرم که ممکن است لیگنین داشته باشند یا نداشته باشند. انعطاف پذیر و قابل ارتجاعند و از دو لپه ها به دست می آیند، مانند فیبرهای کتان ( Linum  ) ، رامی ، کنف ( Hibiscus ) و شاهدانه  . فیبرهای پنبه ( Gossypium  ) که از کرکهای اپیدرمی دانه ها تولید می شوند ، امروزه جزء مهمترین فیبرهای تجارتی می باشند که در صنعت نساجی از آن استفاده می کنند.

اسکلریدها : در بیشتر بخش های گیاه به صورت منفرد و یا توده هایی از یاخته های سخت در میان بافت نرم پارانشیم دیده می شوند. دیواره آنها اغلب چوبی شده و تعداد زیادی فرورفتگیهای مجرا مانند در آنها دیده می شوند. محتویات این یاخته ها عموما زود از بین می روند و حفره یاخته ای را تشکیل می دهند. این حفره ا در اثر ضخیم شدن دیواره کوچک شده و در برش عرضی به صورت نقاط روشنی مشاهده می گردند. گاهی این حفره ها از موادی چون لعاب ها ، تانن ها پر می شوند. این یاختها اغلب مرده اند. البته بعضی از آنها به علت وجود پلاسمودسم هایی که آنها را با یاخته های پارانشیمی مجاور مربوط می سازند ، زنده می مانند.

اقسام اسکلریدها :

1- براکی اسکلرید ( یاخته های سنکی )  brachsclereids- stone cells : یاخته های اسکلرانشیمی منفرد یا چند تایی منظم و یا گرد با دیواره بسیار ضخیم هستند. کم و بیش در سطوح مختلف دارای یک قطر و یک اندازه است ( Isodiametric ) . این نوع بیشتر در کورتکس ( پارانشیم پوست ) و همراه دستجات ابکش در تنه ساقه ها و همچنین در پارانشیم میوه گلابی ( Pyrnus commonis  ) و در به (  Cydonia oblonga ) دیده می شود.

2- ماکرو اسکلرید Macrosclereids : که به شکل میله ای بوده ، یا اسکلریدهای طویل شده ای است . این نوع بیشتر در پوست دانه هایی مانند پوست دانه نخود ، لوبیا و سایر حبوبات مشاهده می شود.

3- اوستئو اسکلرید Osteosclereids : استخوانی یا قرقره ای شکل هستند. یاختههای اسکلریدی در این نوع ممکن است طویل شده یا دو سر لوب دار و در مواردی منشعب باشند. این نوع بیشتر در پوشش دانه ها مانند نخود و بعضی اوقات در برگهای دو لپه ایها دیده می شوند.

4- استرو اسکلرید Asterosclereids : یاخته های منشعب و تقریبا ستاره ای شکل هستند. این نوع بیشتر در برگها ی گیاهان یافت می شود .

5- تریکو اسکلرید  Trichosclereids :بسیار کشیده و تا حدی رشته ای شکل و دوکیشکل مواردی منشعب ، فقطیک انشعاب دارد. نامهای دیگری مانند رشته ای Filiform فیبری Fibriform ستونی Columnar و چند شکلی Polymorphic  نیز بر آن گذاشته اند.